Şarlo...Charlie Chaplin...ABD İçin Ne Kadar Tehlikeli İdi?
 |    |
Soğuk Savaş'ın Sinematik Engizisyonu: McCarthy Döneminde Hollywood Onları / Hollywood Ten ve Charlie Chaplin'in Hukuki-Siyasi Sürgün Süreçleri
İdeolojik Histeri, Kurumsal Cadı Avı ve Sanatsal
Özgürlüğün Gaspı
Soğuk Savaş / Cold War atmosferinin
tırmandığı 1940'ların sonu ve 1950'lerin başında Amerika Birleşik Devletleri ulusal güvenlik
bürokrasisi, kamuoyunu konsolide etmek ve toplumsal muhalefeti ezmek amacıyla
kitle iletişim araçları üzerinde benzeri görülmemiş bir ideolojik vesayet
kurmuştur. Amerikan Aleyhtarı Faaliyetleri İzleme Komitesi / House
Un-American Activities Committee (HUAC) ve Federal Soruşturma Bürosu / Federal
Bureau of Investigation (FBI) işbirliğiyle yürütülen "Kızıl Korku / Red
Scare" histerisi, Amerikan sinema endüstrisini doğrudan hedef alarak
eleştirel sesleri susturmayı amaçlamıştır.
McCarthyism döneminde yürütülen kara listeleme ve
siyasi soruşturmalar, Amerikan güvenlik bürokrasisinin 'özgürlükler ülkesi'
imajı arkasında kendi vatandaşlarına karşı uyguladığı kurumsal bir engizisyon
mekanizmasıdır.
Bu kurumsal cadı avı sürecinde siyasi iktidar,
sanatçıların Anayasal haklarını yok sayarak kitle kültürünün en parlak
beyinlerini hedefe koymuş; bir yandan "Hollywood Onları / Hollywood Ten"
olarak bilinen senarist ve yönetmenleri cezaevine gönderirken, diğer yandan
sinema tarihinin en büyük dehası kabul edilen Charlie Chaplin'i ülkesinden
sürgün etmiştir.
Hollywood Onları / Hollywood Ten Vakası:
Anayasal Hakların İhlali ve Cezaevi Süreci
... McCarthy döneminin sinema sektöründeki en
somut yıkımlarından biri olan "Hollywood Onları / Hollywood Ten" süreci,
devlet mekanizmasının düşünce ve ifade özgürlüğünü nasıl bir suç unsuruna
dönüştürdüğünün açık bir belgesidir.
1947 yılının Ekim ayında HUAC tarafından ifade
vermeye çağrılan 10 senarist ve yönetmen (Dalton Trumbo, Edward Dmytryk, Ring Lardner Jr., John
Howard Lawson, Alvah Bessie, Herbert Biberman, Lester Cole, Albert Maltz,
Samuel Ornitz ve Adrian Scott), komitenin soruşturma yöntemlerine ve
ideolojik sorgulamalarına açıkça direnmişlerdir. Komite üyelerinin sorduğu "Halen Komünist Parti üyesi
misiniz veya geçmişte üye oldunuz mu?" şeklindeki sorgulamalara,
Amerikan Anayasası'nın Birinci Maddesi / First Amendment altındaki
ifade, inanç ve örgütlenme özgürlüğüne dayanarak yanıt vermeyi reddetmişlerdir.
Bu Anayasal
direniş karşısında devlet bürokrasisi yargı mekanizmasını devreye sokarak 10
senarist ve yönetmeni Kongre'ye itaatsizlik / contempt of Congress ile
suçlamıştır. Yapılan yargılamalar sonucunda her biri 6 ay ile 1 yıl arasında
değişen hapis cezalarına çarptırılmış ve cezaevine gönderilmişlerdir.
Yargılama sürecinin hemen ardından, Hollywood
stüdyo patronları ve Motion Picture Association of America / MPAA
yöneticileri New York'taki Waldorf Astoria Oteli'nde toplanarak tarihi "Waldorf Bildirisi / Waldorf
Statement" kararlarını imza altına almışlardır. Bu bildiri ile Kongre
soruşturmalarında işbirliği yapmayan ve Komünist sempatizanı olduğu iddia
edilen tüm sanatçıların sektörde çalışması resmi olarak yasaklanmış, böylece
binlerce sinema çalışanının hayatını karartan "Hollywood Kara Listesi / Hollywood
Blacklist" resmen yürürlüğe girmiştir.
Charlie Chaplin'in Veri Odaklı Biyografik,
Psikolojik ve Siyasi Analizi
... Soğuk Savaş engizisyonunun en prestijli
kurbanı olan Charlie Chaplin'in yaşadığı hukuki ve siyasi sürgün süreci, klasik
biyografi anlatımının ötesinde veri odaklı bir psikolojik ve siyasal analiz
yaklaşımıyla şu detaylar üzerinden açıklanabilir:
1. Kişilik Yapısı, Çocukluk Dönemi ve Gençlik
Acıları
1889 yılında Londra'nın en yoksul getolarında
doğan Chaplin, alkolizm nedeniyle babasını küçük yaşta kaybetmiş; sahne
sanatçısı olan annesi Hannah Chaplin'in ise ağır akıl hastalığı geçirmesi
sonucu yetimhanelerde ve sokaklarda büyümüştür. Çocukluk yıllarında yaşadığı
açlık, sefalet ve aşırı yoksulluk, onun düşünce yapısını ve hayal dünyasını
şekillendiren temel faktör olmuştur. Sessiz sinemada yarattığı "Şarlo / The
Tramp" tiplemesi, çocukluk travmalarının ve ezilen alt sınıflarla
kurduğu derin empatinin psikolojik bir yansımasıdır.
2. Yaşayış Tarzı, Ailevi Yaşamı ve Aşkları
Özel hayatında son derece çalkantılı bir profil
çizen Chaplin, yaşamı boyunca kendisinden yaşça küçük kadınlarla evlilikler
yapmıştır (Mildred Harris, Lita Grey, Paulette Goddard ve son olarak Oona
O'Neill). Muhafazakar Amerikan medyası ve FBI, Chaplin'in bu çalkantılı özel
hayatını ve Joan Barry ile yaşadığı babalık davası skandallarını siyasi
itibarını yok etmek amacıyla muazzam bir manipülasyon malzemesi yapmıştır.
3. Başarıları ve Başarısızlıkları
Modern Times / Modern Zamanlar, City
Lights / Şehir Işıkları ve faşizmi alaya aldığı The Great Dictator /
Büyük Diktatör gibi yapıtlarla sinema tarihinin en büyük sanatsal ve ticari
başarılarına imza atmıştır. Ancak devlet bürokrasisinin ve FBI'ın sistemik
baskıları karşısında Amerika Birleşik Devletleri'ndeki hukuki ve kamusal
varlığını koruyamamış; sanatsal üretimini ülkesinde sürdüreneyerek sürgüne
gitmek zorunda kalmıştır.
4. Kendini Hayatında En Çok Üzen ve Sevindiren
Olaylar
Annesinin akıl hastanesine yatırılması ve 1952
yılında 40 yıldır yaşadığı Amerika Birleşik Devletleri'nden siyasi baskılarla
sınır dışı edilmesi hayatının en ağır psikolojik travmaları olmuştur. Buna
karşılık, 1972 yılında 20
yıllık sürgünün ardından New York'a dönerek Akademi Onur Ödülü'nü / Honorary
Academy Award aldığı an, salondaki tüm davetlilerin kendisini 12 dakika
boyunca ayakta alkışlaması hayatının en büyük moral tazelemesi ve manevi zaferi
olmuştur.
5. Siyasi Görüşleri, Otoriteye ve Devlet
Büyüklerine Eleştirileri
Chaplin, katı bir anti-kapitalist, pasifist ve
hümanist düşünce yapısına sahipti. Sanayileşmenin insanı makineleştirmesini,
sermaye sınıfının sömürüsünü ve devletlerin militarist politikalarını
filmlerinde açıkça eleştirmiştir. Siyasi otoritelerin vatanseverlik / patriotism
adı altında yürüttüğü savaş politikasını ve faşizan eğilimlerini alaya almaktan
çekinmemiştir.
6. Toplumsal Vizyonu ve Felsefi Düşünceleri
Sınırların, savaşların ve sınıfsal
eşitsizliklerin ortadan kalktığı; insan onurunun ve sanatın merkeze alındığı
evrensel bir toplumsal düzen vizyonuna inanmıştır. İnsanın teknolojiye veya
devlete kurban edilmediği felsefi bir hümanizmi savunmuştur.
7. FBI Takibi, Sürgün Mekanizması ve Ölümü
FBI Direktörü J. Edgar Hoover, Chaplin'i Amerikan
toplumunu bozmaya çalışan "tehlikeli bir solcu" olarak görmüş ve
hakkında 2.000 sayfadan fazla kişisel takip dosyası / dossier
oluşturmuştur. FBI;
Chaplin'in siyasi görüşlerinin yanı sıra cinsel hayatını, ilişkilerini ve
günlük yaşamını adsız ihbarcılar, medyumluk iddiaları ve magazin yazarları
üzerinden kesintisiz gözetim / surveillance altında tutmuştur.
Hoover, İngiliz Dış İstihbarat Servisi / MI5 ile temasa geçerek
Chaplin'in Komünist bir casus olduğuna dair kanıt aramış, ancak İngiliz
makamları hiçbir suç unsuru bulamamıştır.
FBI'ın elinde mahkemeye sunulacak hiçbir somut
kanıt bulunmamasına rağmen Charlie Chaplin'in ülkeye yeniden giriş iznini /
re-entry permit iptal etmesi, siyasi iktidarın hukuku nasıl fütursuzca
çiğnediğini göstermektedir.
Eylül 1952'de Limelight / Sahne Işıkları
filminin prömiyeri için ailesiyle birlikte Avrupa turnesine çıkan Chaplin'in
Amerika Birleşik Devletleri'ne yeniden giriş izni / re-entry permit,
Hoover ve Adalet Bakanlığı işbirliğiyle iptal edilmiştir. Mahkemelerde
yıpranmak istemeyen Chaplin, Amerika'ya dönmeme kararı alarak İsviçre'nin Vevey
kentine yerleşmiş ve hayatının son 25 yılını bu sürgünde geçirmiştir. Chaplin,
25 Aralık 1977 tarihinde İsviçre'deki evinde uykusunda sessizce vefat etmiştir.
Karşılaştırmalı Siyasi ve Hukuki Süreçler Tablosu
|
İnceleme Kriteri |
Hollywood Onları / Hollywood Ten |
Charlie Chaplin |
|
Temel Hedef ve Suçlama |
Komünist Parti üyeliği ve senaryolara ideolojik
sızma iddiası. |
Sol görüşleri, iktidar eleştirisi ve
"Amerikan karşıtı / un-American" duruş. |
|
Kullanılan Yasal Mekanizma |
HUAC ifade çağrısı, Kongre'ye itaatsizlik / contempt
of Congress yargılaması. |
FBI takibi / surveillance ve Yeniden
Giriş İzninin / re-entry permit iptali. |
|
Kilit Devlet Aktörleri |
HUAC Komite Üyeleri, Amerikan Yargısı, Stüdyo
Patronları. |
J. Edgar Hoover (FBI Direktörü), Adalet
Bakanlığı. |
|
Uygulanan Yaptırım |
6 ay - 1 yıl cezaevi hapis cezası ve resmi kara
listeleme / blacklisting. |
Ülkeye giriş yasağı ve 25 yıllık zorunlu
İsviçre sürgünü. |
|
Sinema Sektörüne Etkisi |
Sektörde kitlesel otosansör / self-censorship
ve sinemasal nitelik kaybı. |
Sinema tarihinin en büyük ikonunun Amerikan
pazarından tasfiyesi. |
Kaynakça (APA Formatında)
- Alford, M. & Secker, T. (2017). National Security Cinema: The
Shocking New Evidence of Government Control in Hollywood. CreateSpace.
- Jenkins, T. (2013). The CIA in Hollywood: How the Agency Shapes
Film and Television. University of Texas Press.
- Maland, C. J. (1991). Chaplin and American Culture: The Evolution
of a Star Image. Princeton University Press.
- Robb, D. L. (2004). Operation Hollywood: How the Pentagon Shapes
and Censors the Movies. Prometheus Books.
- Stahl, R. (Yönetmen & Anlatıcı), Alford, M., Secker, T., &
Kaempf, S. (Yapımcılar). (2022). Theaters of War: How the Pentagon and
CIA Took Hollywood [Belgesel Film Transkripti]. Media Education
Foundation.
Next Post »